Toespraak Dodenherdenking 2016

10-05-2016

Vrijheid geef je door,

 

Dat is het aansprekende thema voor de herdenking en viering van 4 en 5 mei dit jaar.

Aansprekend omdat het een oproep aan iedereen die vrij is om die te delen met anderen om je heen. Voor ons die in vrijheid leven, voor mensen en volken die dat nog niet zijn. We denken dan vanavond vol respect aan hen die voor het doorgeven van de vrijheid zelfs hun eigen leven moesten geven, of die als militair uitgezonden zijn en worden naar gevaarlijke plaatsen in deze wereld.

Vrijheid doorgeven is ook een zorg voor ouders en scholen om onze volgende generaties bewust te maken van het grote goed van die vrijheid, en van slachtoffers die blijven vallen als vrijheid niet wordt gegund, maar misgund(!), tot zelfs het misgunnen van leven aan toe. Ook moeten wij en onze kinderen ons bewust blijven van de slachtoffers van oorlogen. Dat betekent dat naast oorlogsverhalen over helden die ons de bevrijding brachten, ook verhalen met een slechte afloop voor onze bevrijders of voor talloze slachtoffers moeten worden verteld. Dat zijn niet de mooie verhalen, integendeel, het zijn trieste, afschuwelijke verhalen. Maar ze moeten wel worden verteld en levend gehouden. Dat is het ook het belang van blijven herdenken op 4 mei.

 

1. Vrijheid geven we door, de scholen zijn daarin een voorbeeld

 

Eerder heb ik bij deze gelegenheid kort gewezen op het project Adopteer een monument. Ook in onze gemeente zijn scholen die een monument, een gedenkwaardige plek, hebben geadopteerd, daar jaarlijks een herdenking houden en ook dan de zorg voor het monument overdragen van groep 8 naar groep 7, zodat de zorg doorgaat. Op de foto ziet u de herdenking van Emilien Drapeau door leerlingen van Het Talent bij de plaquette aan de Veenestraat, waar deze jonge Canadees in april 1945 omkwam voor onze vrijheid. Daarmee gaat ook het verhaal van dit monument door. U zag in de voorpresentatie op de beamer ook de andere bijeenkomsten die door plaatselijke scholen zijn gehouden. En vanavond leveren leerlingen van de Wegwijzer en het Oostwende college met onze Scoutinggroep De Eempad hun bijdrage. Door deze en andere herdenkingen gaat ook het verhaal van onvrijheid, van onderdrukking en van offers door bij onze jongeren, zodat ze eenmaal volwassen zich ook zelf inzetten voor vrede, vrijheid en een vrije samenleving en daar hun kinderen over vertellen. Het is ook bij die wisseling van groepen en generaties als bij een estafette, maar dan één waarvan we hopen dat die door blijft gaan.

 

2. Auschwitzreis6 maart 2016

 

Wat zeker niet mag worden verzwegen is het verhaal van de Holocaust. De vernietiging van 6 miljoen Joden en enkele miljoenen andere mensen moet het voorbeeld blijven van wat nooit meer mag gebeuren. En juist het weten dat het op andere schaal na 1945 toch op deze wereld weer is gebeurd, maakt deze verschrikkelijke geschiedenis tot de zwarte bladzijde die niet mag worden overgeslagen. In Auschwitz en op andere plaatsen worden we met de neus op de feiten gedrukt. En dat is nodig! Niet alleen omdat er mensen zijn die het durven om deze werkelijkheid te ontkennen, maar ook omdat wij er zelf niet aan voorbij moeten lopen, Dan slaat de gewenning toe. Om deze reden ging ik in maart met een groep plaatsgenoten naar Polen en bezochten we Auschwitz en Auschwitz-Birkenau. Op de foto ziet u deze groep voor het bekende hoofdgebouw van Auschwitz-Birkenau. Een uit de doorsnee van het dorp samengestelde groep mensen, de meeste op middelbare leeftijd maar ook met twee jongere mensen. Mijn ervaring is dat het goed is om met een groep te gaan, omdat je dan veel dingen met elkaar kunt delen, als groep ook samen kunt ontspannen en relativeren, want het is beslist geen plezierreisje. Ik wil vanavond graag enkele ervaringen wat we hebben gezien en wat ik heb gevoeld met u delen.

 

3. Onder leiding Heidy van de Geest-Ruizendaal

 

Wij hadden een betrokken en deskundige reisleidster in de persoon van Heidy van de Geest-Ruizendaal, die al zes keer een reis naar Auschwitz heeft georganiseerd en als het aan haar ligt beslist niet de laatste. Zij heeft veel kennis opgedaan en wist deze met passie aan ons over te brengen. Wie kan onbewogen blijven bij het bekijken van deze fotowall waarbij bij elke foto een heel gezin of een hele familie wordt benoemd die zich onder de 1,3 miljoen slachtoffers van Auschwitz bevonden. Ik dacht dat ik voorbereid was met films, foto’s en feiten over Auschwitz, maar voor ons allen geldt dat de helft ons nog niet is aangezegd. En het is wellicht voor een mens ook niet mogelijk om al die gruwelijkheden die de ene groep mensen een andere groep mensen heeft aangedaan, te bevatten. Het is teveel. Het is te kwaadaardig. Het is weerzinwekkend.

 

4. De gruwelijke entree

 

De zeer misleidende spreuk ‘Arbeit macht Frei” boven de ingang van Auschwitz, dat als werkkamp was ingesteld en ingericht. Werken zonder goede verzorging, met een chronisch tekort aan eten, Dus werken tot de dood er op volgt. Toen de doorstroming(!) niet snel genoeg ging, werden gaskamers en crematoria gebouwd. Het machinematige van de nazipaanpak kwam tot uiting in nog grotere aantallen voor het werkkamp en de gaskamers. Met Auschwitz-Birkenau werd de capaciteit opgevoerd, werden SS’ers die in het kamp werkten zorgvuldig gescheiden gehouden van hen die de gaskamers en crematoria bewaakten en werd het zware werk van het ruimen van de lichamen door jonge sterke Joden gedaan, die geen keus werd gelaten dan dit verschrikkelijke werk te doen of meteen de dood in te worden gejaagd.

 

5. Op de paden waar zoveel mensen werden mishandeld en gedood

 

Je loopt dan tussen de gebouwen van Auschwitz door. Je ziet als het ware de gevangenen op appel staan. Niet om ze alleen te tellen, maar om ze te vernederen. Om de eerste de beste die omvalt dood te trappen of als hij geluk had ineens dood te schieten. Hier wordt de onderdrukker übermensch en de onderdrukte untermensch. Net als gedierte en ongedierte. Dat mensen zich inderdaad als beesten gedragen om mensen niet meer als medemens, als naaste, als medebeelddrager Gods te zien, maar als minder dan een beest uit te hongeren en te doden. Onbeschrijflijk en nog steeds ongelooflijk, maar helaas onontkoombaar waar.

 

6. Mensen werden vernietigd, hun potten en pannen waren nog wel bruikbaar

 

De volgende schok komt als in de barakken de lege plaatsen van de vermoorde mensen zijn ingenomen door achtergebleven spullen, koffers, schoenen –een stel klompen, afgeknipte haren, scheerkwasten en potten en pannen. De afgenomen spullen werden op een apart deel van Auschwitz –Kamp Canada genoemd- verzameld, ontsmet en hergebruikt voor de verarmende Duitse bevolking. Mensen zijn niet meer bruikbaar, hun spullen wel. De omgekeerde wereld was hier op aarde. Vlak bij en ook hier onder ons, vijf jaar lang.

 

7. De wagon komt aan: naar het kamp of direct naar de gaskamer

 

Naar Auschwitz-Birkenau, het kamp waar 90.000 gevangenen zaten en dagelijks duizenden mensen werden vergast, loopt de spoorlijn. Uit deze en andere soortgelijke wagons waar ongeveer 100 mensen dagen achtereen opeengepakt zaten met twee emmers, een voor wat water en een voor de ontlasting, stapten mannen, vrouwen en kinderen uit en werden direct van elkaar gescheiden. Vrijwel alle vrouwen en kinderen met oudere mannen direct naar de gaskamer. De jonge sterke mannen en sterke vrouwen zonder kinderen naar de barakken om zich dood te gaan werken. Moord ineens of op termijn. Massamoord. Volkerenmoord. Jodenhaat.

 

8. Jongeren bezoek Auschwitz

 

Ik moest denken aan de woorden van Psalm 2. ‘Wat drijft de volken wat bezielt ze toch. Wat is de waanzin toch die zij beramen? Weerzinwekkende waanzin. Je zou haast je ogen ervoor sluiten. Een plezierreisje is toch veel leuker dan een reis naar Auschwitz. Ja, vast leuker, maar daarmee nog niet nuttiger. Mijn gang daarheen heeft mij geleerd dat het goed is dat jongeren en ouderen als het kan zich van deze zaken op de hoogte stellen. Wat opviel dat er zoveel jongeren uit heel de wereld Auschwitz bezoeken. Uit Polen, Israël, Amerika, maar ook landen als België komen scholieren dit met eigen ogen zien. Ik vind het een goede zaak. Sparen onze scholieren alleen nog maar voor plezierreisjes naar pretparken, of voor London, Parijs of Barcelona? Het is mijn overtuiging dat scholen en ouders aandacht moeten vragen voor dit verschrikkelijke verhaal, ook door excursies.

 

9. Of in ons land Kamp Westerbork

 

102.000 Joodse Nederlanders kwamen om in De Tweede Wereldoorlog. Zij gingen naar diverse kampen, maar kwamen daar vrijwel allemaal via Westerbork. De daar gebogen spoorlijn laat zien dat het vertrek van de gevangenen uit Westerbork meestal geen doorreis was, maar een dood spoor bleek te zijn. Als Auschwitz te ver is, een heel goed alternatief.

 

10. En heel dichtbij Kamp Amersfoort

 

En heel dichtbij is Kamp Amersfoort. Groep 8 van de basisschool en de Oostwendeklassen kunnen er als het ware op de fiets naar toe. Ook daar zijn de verhalen, met name over de behandeling van politieke gevangenen, verhalen van vernedering, mishandeling en verhalen van Kamp Amersfoort als voorportaal van de dood. Om nooit te vergeten.

 

11. Vrijheid moeten we doorgeven..

 

Een zwaar verhaal op deze avond. Ik vond dat ik het met u moest delen. Er is meer te vertellen. Ook dat zal ik doen, ook in onderlinge gesprekken. Het is een opdracht. Ook in deze tijd ligt het zomaar op de loer dat we datgene wat we niet kennen, niet vertrouwen verkeerd behandelen. Dat er wordt neergezien vanuit de ene op de andere mens en dat het neerzien een onmenselijke en onbarmhartige houding en wellicht ook behandeling oplevert.

Moge God ons daarvoor bewaren. En laten wij de verhalen blijven vertellen, want om het met deze wijze spreuk te zeggen: Zij die zich de geschiedenis niet herinneren, zijn veroordeeld om deze te herhalen. Daarom vertellen wij de verhalen van de Tweede-Wereldoorlog, maar ook van daarna. Laten we daarom ook luisteren naar onze veteranen en ook hun verhalen doorgeven, ook daarmee geef je de vrijheid door. Doet u/jij mee?

 

Bunschoten-Spakenburg, 4 mei 2016

 

Melis van de Groep,

Burgemeester van de gemeente Bunschoten.

 

Linkedin

Agenda

20-06-2017

Bezoek 65-jarig bruidspaar Koelewijn-de Graaf Op ...

20-06-2017

B&W-vergadering Gemeentehuis

21-06-2017

Welkomstbezoek mevr. Coeleman-Dijkgraaf, 101 jaar ...

21-06-2017

Welkomstbezoek oudste inwoner mevr. J. van Huisste...