Opening Maand van de GESCHIEDENIS

07-10-2016

Opening Maand van de GESCHIEDENIS

Zandfoort aan de Eem, Amersfoort, maandag 3 oktober 2016

Een preek over grenzen?

De samenwerkende organisaties complimenteer ik met dit initiatief en ik dank u voor de uitnodiging.

Als burgemeester van Bunschoten, sprekend in kader van de maand van de geschiedenis, lijkt het me passend u uit mijn gereformeerde traditie toe te spreken als in een preek: met een thema en drie punten. Beschouw het maar voor een niet historisch wetenschappelijk geschoold persoon als een preek van de leek over grenzen.

Bij grenzen zijn ook diverse passende en leerzame Bijbelgedeelten te vinden, bijvoorbeeld in het Bijbelboek Spreuken, waarin iedereen, gelovigen, ongelovigen of andersgelovigen wijsheid kan vinden over het dagelijks leven. In dat boek staat

Verander de oude grenzen van een gebied niet, want je voorouders hebben die grenzen vastgesteld.

Een mooie wijsheid om de geschiedenis te respecteren! In een ander Bijbelboek over de koningen van Israël staat beschreven dat een koning eens uit hebzucht zijn oog liet vallen op de mooie wijngaard van zijn buurman. De koningin liet die buurman daarvoor zelfs ombrengen. De koning pikte de grond in, maar kreeg de zwaarst denkbare straf. U begrijpt, wij hebben gelukkig geen buurman die zodanige expansiedrift heeft dat wij voor ons leven moeten vrezen. En als dat wel zo zou zijn: hij is bij voorbaat gewaarschuwd…..

Grenswijzigingen, zo leert onze geschiedenis, zorgden en zorgen wel voor ophef. Dus als dat niet hoeft, niet aan beginnen. Daarom kiest de gemeente Bunschoten nog steeds voluit voor zelfstandigheid en nemen we de grenzen in acht, naar de eerder aangehaalde spreuk, ze liggen er niet zomaar. Het is onze geschiedenis.

Mijn thema voor vanavond is daarom

NEEM DE GRENZEN IN ACHT

De drie punten:

- het veranderen van grenzen

- het botsen aan de grenzen

- het verbinden van grenzen

1. Het veranderen van de grenzen

Het wijze advies van de Spreukendichter is in gemeenteland in het verleden niet altijd opgevolgd.

Waren die wijzigingen achteraf ten goede? Bunschoten is er twee keer beter van geworden en één keer minder. Dat deed zeer. De Gemeente Bunschoten heeft voor de huidige noordelijke helft nog steeds dezelfde oostgrens- De Laak- en westgrens -de Eem- als in de tijd dat dit gebied de Ambachtsheerlijkheid van Bunschoten, Spakenburg en Dijkhuizen (het latere Eemdijk) was. Aan de noordkant van Spakenburg kwam er bij de vorming van de provinciegrens met Flevoland wat water –en dus wat extra geld van het gemeentefonds -van het Eemmeer bij. Spakenburg en Eemdijk zijn dus nooit zelfstandige gemeenten of gerechten geweest, maar behoren altijd al tot de gemeente Bunschoten. In 1811 is er bij de eerste gemeentevorming besloten om de gemeente de naam te geven van het dorpje met de stadsrechten, waarin ook het bestuur gevestigd was. Daarom staat er op de botters in de haven van Spakenburg BU en niet SP. Omdat de beide dorpen als twee-eiige tweeling (het boerendorp Bunschoten en het vissersdorp Spakenburg) aan elkaar zijn vergroeid, is de officiële plaatsnaam sinds de jaren zeventig Bunschoten-Spakenburg.

Maar dan nu de zuidgrens, die is wel veranderd, in wel per 1 januari 1974. Daarvoor lag de gemeente Hoogland tussen Amersfoort en Bunschoten in. De oude zuidgrens van Bunschoten lag bij “Nolletje”, zo heette de cafébaas uit Bunschoten die zijn dranklokaal, ter hoogte van de huidige Bisschopsweg, de provinciale weg naar Baarn, dus net in de gemeente Hoogland had staan. Als je niet uit Bunschoten, Spakenburg of Eemdijk kwam, dan was je dus van ‘buute nolletje ‘. Sterker iedereen die het eigen dialect niet sprak, ‘praotte buute nolletjie’.

De strijd om zelfstandigheid die Hoogland tot 1974 voerde, maakte op mij als scholier die dagelijks door Hoogland naar Amersfoort op en neer fietste en met Hooglanders in de klas behoorlijke indruk. Het oude Hooglander grondgebied werd opgedeeld: het grootste deel, dat van de twee oude gerechten Hoogland en Emiclaer kwam bij Amersfoort. Een kleiner deel, maar liefst drie oude gerechten, later zelfs drie zelfstandige gemeenten (!) die in 1857 bij Hoogland waren gevoegd, kwamen bij Bunschoten: Duyst, Zevenhuizen- al in 1469 wordt gesproken over “Soevenhuysen”- en de Haar. Bij de laatste grenswijziging in het begin van deze eeuw moest Bunschoten ten behoeve van de geplande maar nooit gerealiseerde provinciale baggerberging bij Smink, node een groot deel van het gebied Duyst afstaan aan Amersfoort. Vandaag de dag wordt Duyst weinig historisch Vathorst-West genoemd en wordt er gepraat over wonen en verkeer, daarover later meer, maar de eeuwenoude naam Duyst in dat gebied terug brengen kan nog……

De polder de Haar gaf de gemeente Bunschoten in de afgelopen jaren de lucht om 'net buuten nolletje', het nieuwe bedrijventerrein Haarbrug-zuid aan te leggen.

De gemeenten Amersfoort en Bunschoten grenzen aan elkaar, grofweg met de A1 als harde noord/zuidgrens. Beide ontstaan door de hand van de bisschoppen van Utrecht, resp. in de elfde en twaalfde eeuw voorzien van stadsrechten, waarbij -nadat Bunschoten stadsrechten kreeg (men zegt zelfs meer dan bijvoorbeeld Utrecht), - Amersfoort de opdracht kreeg om de stede Bunschoten hulp en bijstand te geven. Dus als het voortbestaan van Bunschoten in gevaar komt moet Amersfoort aan de bak……

De reden voor het strooien met stadsrechten was dat de bisschop van Sticht en Oversticht, die niet alleen kerkelijk gezag, maar ook wereldlijk leider van ons gebied was, bruggenhoofden nodig had om over de Zuiderzee zijn gebieden te kunnen bereiken en de hertog van Gelre te omzeilen. Kampen aan de monding van de IJssel en Bunschoten, Baarn, Eembrugge en Eemnes aan de monding van de Eem. Bunschoten bleef niet lang het oogappeltje van de bisschop. Nadat in het begin van de 15e eeuw de Bunschoters op de verkeerde opvolger van de bisschop hadden ‘gewed’, volgde straf door het platbranden van het dorp en het slechten van de poorten en wallen. Of het een direct gevolg van deze strafexercitie was is niet aan te tonen, maar zeker is dat het ook nooit meer wat geworden tussen Bunschoten-Spakenburg en de bisschoppen van Utrecht. Nadat het wereldlijk gezag op de Staten van Utrecht en de ambachtsheer over was gegaan, sloot de Catharina Parochie van Bunschoten zich na de Reformatie als Gereformeerde, later Hervormde, gemeente bij de protestanten aan. Dat was ook een begin van een meer geïsoleerde ontwikkeling van de dorpsgemeenschap die in de 19e eeuw nog werd versterkt doordat vrijwel alle lidmaten de toen staatsgeleide Nederlands Hervormde Kerk verruilden voor de vrije gereformeerde geloofsgemeenschappen . Tja, ook de overheid moet zijn grenzen kennen.

2. Het botsen aan de grenzen

Spakenburg en de rest van de gemeente Bunschoten en de slaagse polders in Hoogland werden in 1916 zwaar getroffen door een Watersnoodramp en Amersfoort lag even aan zee, de Zuiderzee wel te verstaan. De omvang daarvan was, zo blijkt uit een begin dit jaar verschenen boek over de oorzaken, naast de extreme omstandigheden ook te wijten aan de slechte staat van de dijken langs de Eem. De belangen van de stad Amersfoort leken zich tegen het versterken van die dijken te verzetten, want bij hoge dijken langs de Eem zou her veel water de stad in kunnen stromen en dus was onder andere die Slaagse dijk veel te laag. Zo overstroomde de Eemvallei en kregen Bunschoten en Spakenburg de volle laag van twee kanten. Amersfoort aan Zee is een term die tegenwoordig meer wordt gebruikt als waarschuwing tegen nog meer stedelijke expansiedrift naar het noorden, waarbij Bunschoten-Spakenburg een toekomst als Amersfoorts zeekwartier te wachten zou staan. In een oud polygoon journaal over het mooie groene Baarn kwam de haven van Spakenburg nota bene in beeld met de aankondiging “Baarn aan zee”! Vandaag de dag voelen we ons niet in ons bestaansrecht bedreigd vanuit de regio. Natuurlijk zijn er wel aandachtspunten.

Vorige week maandag werd vanuit onze buurtschap Zevenhuizen gevraagd naar de plannen over de woningbouw Vathorst-West en voor een weg van Vathorst-West die lopend over Bunschoter grondgebied, de Zevenhuizerstraat kruisend, op de Amersfoortseweg/N199 zou moeten aansluiten. Het Amersfoortse aanbod om hier als overheden samen naar te gaan kijken nemen we uiteraard van harte aan. Grensconflicten en veldslagen als in de tijd van de bisschoppen, graven en hertogen passen niet in onze democratie en overlegstructuur. We vragen wel in dit gevoelige dossier om aandacht voor de belangen van het de inwoners van jongste grondgebied van onze gemeente. En ook voor ons gemeenschappelijk belang van de instandhouding van de openheid van het Nationaal Landschap. Ook de provincie Utrecht pleit vanuit de cultuurhistorie van het gebied voor landschappelijk inpassingen van woningbouw, en ‘vraagt vooral aandacht voor de afstand tot Zevenhuizen, zodat het Zevenhuizer lint los in de open ruimte blijft liggen.’ We gaan dat gesprek aan, in de verwachting dat zeker op te kunnen lossen als beide partijen met oog voor elkaars belangen daarin staan. Mocht een grenswijziging in verband met de ontsluiting van Vathorst-West onontkoombaar zijn, dan zal zeker compensatie worden gevraagd.

Dat het kan en zo ook al helemaal anders dan voor 1916 gebeurt, blijkt uit het samen met Waterschap gedrieën oplossen van de waterproblemen in 2016. We werken onbekommerd samen in het hoogwaterbeschermingsprogramma. Bij het Amersfoortse wijkje Jericho is een muur gebouwd, de Eemdijk en Slaagse dijken zijn op deltahoogte en –breedte. En in het centrum van Spakenburg wordt een flexibele waterkering gebouwd als sluitstuk om natte voeten in onze beide gemeenten te voorkomen.

3. Het verbinden van grenzen

Anders dan de inwoners van Zevenhuizen, die vrijwel dagelijks aan de drukte bij de grens worden geconfronteerd staan veel inwoners en recreanten uit onze gemeenten niets stil bij de grenzen van de gemeenten. Een fiets-, wandel-, of vaartocht kent geen beperkingen vanwege gemeentegrenzen, tolpoortjes of andere belemmeringen. Burgers van Bunschoten en Amersfoort verwachten dat overheden samenwerken om goede dingen voor het gebied te doen. Daarbij zijn eigen identiteit en wensen reële punten en betrokkenheid van burgers, in het bijzonder belanghebbende burgers, heel belangrijk. Grenzen verbinden je aan je buren. En het spreekwoord een goede buur is beter dan een verre vriend is niet alleen een open deur, maar ook een wederzijdse verplichting; zorg dat je goede buren blijft. De geschiedenis leert ons vaak hoe het niet moet, maar gelukkig ook hoe het wel kan.

Een mooi voorbeeld hoe vanuit en over de grenzen van gemeenten en provincies kan worden gewerkt en ook is waar gemaakt is de inrichting van de Laakzone. Met oog voor de behoefte aan recreatieve voorziening in het landelijk gebied, met oog voor de belangen van de inwoners en ondernemers in het gebied en met oog voor de verschillende belangen van de gemeenten en provincies is de Laakzone gerealiseerd. De verbinding tussen Vathorst, Amersfoort-Noord met het gebied Duyst en Zevenhuizen, langs de Laak richting randmeer en Bunschoten-Spakenburg. Volop mogelijkheden voor varen, wandelen, fietsen, paardrijden met oog voor de belangen van landbouw en natuur. Ook de belangrijke verbindende rol van het Waterschap mag hierbij niet onvermeld blijven. Zelden is in een project dat onze beide gemeenten raakt, en ook de gemeente Nijkerk, zo grensoverschrijdend gewerkt. Een mooi voorbeeld van hoe een gezamenlijke opgave verbindt, een gezamenlijk belang verbindt, een gezamenlijk aanpak verbindt en een gezamenlijk resultaat verbindt. Op de open dag van de Laakzone afgelopen zomer kwamen trotse inwoners en ondernemers van Zevenhuizen, enthousiaste inwoners uit Nijkerk, Amersfoort en Bunschoten met elkaar in verbinding. Grenzen zijn dan geen discussiepunt, want iedereen profiteert.

We zijn er als overheden per slot van rekening niet voor onze grenzen, maar voor onze burgers.

Melis van de Groep

Burgemeester van Bunschoten

 

Linkedin

Agenda

22-05-2017

Bezoek 60-jarig bruidspaar Botterblom-Voskuilen, ...

23-05-2017

B&W-vergadering Gemeentehuis

24-05-2017

Bestuurlijke Kop Groep Bezoekerscentrum Grebbelini...

27-05-2017

Zuidwalwedstrijden BU210